Thiên kiến sống sót

Thiên kiến sống sót (Survivorship bias) là một dạng lỗi logic (hoặc lỗi liên quan đến thống kê), trong đó người ta chỉ tập trung vào hiên tượng, sự vật tồn tại theo chiều hướng tích cực/hữu hình (mà bỏ qua chiều hướng tiêu cực/vô hình), từ đó dẫn đến những kết luận sai hoặc thiếu chính xác.

Một trong những ví dụ tiêu biểu là việc Quân đội Mỹ nghiên cứu làm cách nào để giảm tổn hại cho máy bay trong Thế chiến II. Sau khi phân tích vết đạn từ những chiếc máy bay trở về căn cứ, Quân độ Mỹ nhận thấy rằng hầu hết các vết đạn tập trung ở phần đuôi và cánh của máy bay. Từ đó, họ đi đến kết luận rằng phần đuôi và cánh của máy bay dễ bị tổn hại hơn cả và cần tăng “áo giáp” (bọc giáp) cho khu vực này [1].

Tuy nhiên, Abraham Wald - một nhà toán học và là thành viên trong Nhóm nghiên cứu thống kê (SRG) đã có cách nghĩ khác. Theo Ông, cần tăng cường bọc giáp cho ĐỘNG CƠ thay vì khu vực cánh và đuôi. Bởi vì những chiếc máy bay mà Quân đội Mỹ quan sát vết đạn là những chiếc máy bay đã may mắn trở về căn cứ sau cuộc xung đột, tức là những trường hợp sống sót. Những vết đạn tuy gây tổn hại cho máy bay nhưng không khiến máy bay rơi trên chiến trường. Như vậy, những chiếc máy bay bị rơi (không trở về căn cứ) không được đưa vào xem xét trong mẫu nghiên cứu. Abraham Wald phỏng đoán rằng có nhiều khả năng những chiếc máy bay bị rơi là do bị tổn hại ở khu vực động cơ. Quân đội Mỹ đã ghi nhận ý kiến của Abraham Wald và bọc thép cho khu vực động cơ thay vì cánh và đuôi [1].

Chúng ta cũng gặp các trường hợp thiên kiến sống sót này ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Chẳng hạn như trong kinh doanh, người ta chỉ tập trung nghiên cứu/học hỏi các doanh nghiệp thành công mà bỏ qua những doanh nghiệp thất bại. Trong giáo dục và phát triển bản thân, người ta tập trung học hỏi những trường hợp bỏ học đại học nhưng trở thành tỉ phú (như Jobs, Gates, Dell,…) mà quên rằng nhiều người bỏ học đại học nhưng thất bại,…[2].

Hoàng Tuân, 12/7/2020

===

Nguồn:

[1] https://mcdreeamiemusings.com/blog/2019/4/1/survivorship-bias-how-lessons-from-world-war-two-affect-clinical-research-today

[2] https://www.theatlantic.com/business/archive/2013/03/the-myth-of-the-successful-college-dropout-why-it-could-make-millions-of-young-americans-poorer/273628/

[3] https://www.techzim.co.zw/2019/06/survivorship-bias-how-data-driven-decisions-can-be-wrong/